Chào quý mẹ bầu! Trễ kinh vài ngày, hồi hộp thử que và vỡ òa hạnh phúc khi thấy hai vạch đỏ chót hiện lên. Xin chúc mừng mẹ đã chính thức bước vào hành trình mang thai kỳ diệu!
Lúc này, câu hỏi đầu tiên nảy lên trong đầu các mẹ thường là: “Mình có nên đi siêu âm ngay không? Khám thai lần đầu bác sĩ sẽ làm những gì?”. Đừng vội vàng, hôm nay Bác sĩ Thanh Quốc sẽ hướng dẫn chi tiết cho các mẹ về mốc khám thai lần đầu (từ tuần thứ 6 đến tuần thứ 8), cũng như giúp mẹ hiểu được phần nào đó tờ phiếu xét nghiệm máu dài dằng dặc mà bác sĩ chỉ định nhé!
1. Tại sao mốc 6 – 8 tuần lại là thời điểm “Vàng” cho lần khám thai đầu tiên?
Nhiều mẹ vừa thử que 2 vạch đã vội vã đến phòng khám. Tuy nhiên, như bác sĩ đã từng phân tích rất kỹ trong bài viết Trễ kinh, thử que 2 vạch: Bao lâu thì nên đi siêu âm, nếu đi khám quá sớm (khi thai mới 4-5 tuần), trên siêu âm có thể mới chỉ thấy “dày nội mạc tử cung” hay “túi thai nhỏ, chưa thấy phôi và tim thai”. Điều này lại vô tình làm các mẹ lo lắng.
Thời điểm phù hợp nhất cho lần khám thai đầu tiên là khi thai nhi được 6 đến 8 tuần tuổi (tức là trễ kinh khoảng 2 đến 4 tuần). Tại mốc này, qua siêu âm, bác sĩ có thể khẳng định chắc chắn 3 điều cực kỳ quan trọng [1]:
- Xác định vị trí thai: Thai đã làm tổ an toàn trong buồng tử cung hay chưa (nhằm loại trừ nguy cơ thai ngoài tử cung nguy hiểm).
- Xác định số lượng thai: Mẹ đang mang thai đơn (một thai) hay đa thai (từ hai thai trở lên)?
- Xác định nhịp đập trái tim con: Xác định phôi thai phát triển bình thường và có tim thai (tim thai thường được ghi nhận từ tuần thứ 6). Đồng thời, bác sĩ sẽ đo chiều dài đầu mông (CRL) của phôi và dự kiến ngày sinh cho mẹ [2].
2. Giải mã các xét nghiệm máu được khuyến cáo thực hiện trong lần khám thai đầu tiên
Khi siêu âm đã xác nhận thai nhi phát triển tốt trong tử cung (thường bác sĩ sẽ thông báo là đã “quan sát thấy túi thai đẹp, đã thấy phôi và tim thai”), bác sĩ sẽ chỉ định mẹ làm một loạt các xét nghiệm máu và nước tiểu
Nhìn danh sách dài có thể khiến mẹ bối rối, nhưng thực chất đây là bộ xét nghiệm nhằm tầm soát các bệnh lý hay vấn đề của mẹ có thể ảnh hưởng đến con hay quá trình chăm sóc thai kỳ – vì vậy khi thăm khám bác sĩ hay dùng với tên “bộ xét nghiệm máu mẹ” [3, 4]. Mình cùng điểm danh từng hạng mục nhé:
2.1. Công thức máu (Tầm soát Thiếu máu & Bệnh Thalassemia)
Đây là xét nghiệm cơ bản nhất. Bác sĩ sẽ xem mẹ có bị thiếu máu thiếu sắt hay mang gen bệnh Thalassemia hay không để kê đơn thuốc bổ sung phù hợp.
Đặc biệt, ở Việt Nam, xét nghiệm này giúp tầm soát sớm Thalassemia (Bệnh tan máu bẩm sinh) – bệnh lývừa được xác định là nhóm 4 bệnh cơ bản cần sàng lọc trước sinh theo Nghị định số 168/NĐ-CP của Chính phủ. Đây là một bệnh lý di truyền nguy hiểm và thường gặp. Nếu chỉ số hồng cầu của mẹ nhỏ (MCV, MCH giảm), bác sĩ sẽ yêu cầu kiểm tra chuyên sâu hơn để phân biệt mẹ đang thiếu máu thiếu sắt hay mang gen Thalassemia. Sau đó, bác sĩ có thể yêu cầu ba của bé xét nghiệm máu để đánh giá rủi ro truyền bệnh cho con [3]
2.2. Nhóm máu (ABO) và Yếu tố Rh
Việc biết mẹ thuộc nhóm máu gì (A, B, AB hay O) rất quan trọng để chuẩn bị cho quá trình đi sinh sau này, đặc biệt là trong các tình huống cấp cứu sản khoa. Quan trọng hơn, bác sĩ cần tìm xem mẹ có mang yếu tố Rh âm (Rh-) hay không.
Nếu mẹ mang nhóm máu hiếm Rh(-), trong khi ba mang Rh(+), cơ thể có thể có nguy cơ tạo kháng thể Anti-D trong quá trình thai lớn và lúc sinh nở. Việc này sẽ làm ảnh hưởng đến quá trình mang thai ở lần tiếp theo nếu không được và dùng kháng thể Anti-D đúng phác đồ [1, 2].
2.3. Bộ 3 bệnh truyền nhiễm: Viêm gan B, HIV và Giang mai
Đây là bộ xét nghiệm bắt buộc trên toàn cầu. Các bệnh lý này hoàn toàn có thể lây từ mẹ sang con trong quá trình mang thai hoặc lúc chuyển dạ. Khi phát hiện có nhiễm, bác sĩ sẽ có phác đồ điều trị theo dõi theo từng tác nhân.
Đặc biệt phổ biến, khi phát hiện mẹ có virus Viêm gan B, bác sĩ sẽ có lộ trình theo dõi và làm các xét nghiệm kiểm tra sự hoạt động cũng như tình trạng viêm gan trong thai kỳ của mẹ. Điều này giúp can thiệp thuốc kháng virus kịp thời, cũng như tiêm huyết thanh cho em bé ngay khoảnh khắc chào đời, giúp giảm tỉ lệ em bé sơ sinh nhiễm virus Viêm gan B mạn lên đến 95% [1, 4].
2.4. Xét nghiệm miễn dịch virus Rubella (Rubella IgG/IgM)
Nhiễm virus Rubella trong 3 tháng đầu thai kỳ có thể gây ra hội chứng Rubella bẩm sinh (điếc, mù, dị tật tim) cho thai nhi. Xét nghiệm này giúp bác sĩ biết mẹ đã có kháng thể bảo vệ (do từng tiêm phòng hoặc từng mắc bệnh) hay đang mắc Rubella quanh thời điểm thụ thai đến thời điểm xét nghiệm hay không, từ đó có chiến lược chăm sóc phù hợp [1].
2.5. Xét nghiệm đường máu (glucose máu)
Đái tháo đường là bệnh lý rất phổ biến trong xã hội hiện nay. Việc xét nghiệm đường máu vào thời điểm này giúp bác sĩ sàng lọc khả năng mẹ đang mắc đái tháo đường (tiểu đường tuýp 2) từ trước khi mang thai mà không biết. Xét nghiệm được thực hiện có thể là đường máu lúc đói (nhịn ăn từ 8 tiếng trở lên) hoặc đường máu bất kỳ.
Ngoài ra, theo khuyến cáo, đối với quý mẹ có yếu tố nguy cơ cao đái tháo đường (như: béo phì, tiền sử gia đình có người tiểu đường, từng bị đái tháo đường thai kỳ ở lần mang thai trước, hội chứng buồng trứng đa nang,…), mẹ sẽ được khuyên xét nghiệm đường máu lúc đói hoặc HbA1C ngay từ lần khám thai đầu tiên để tầm soát sớm [5].
2.6. Xét nghiệm nước tiểu
Ngoài lấy máu, mẹ sẽ được lấy nước tiểu để tầm soát tình trạng nhiễm trùng đường tiết niệu (rất hay gặp ở mẹ bầu). Việc điều trị sớm giúp giảm nguy cơ diễn tiến thành viêm đài bể thận, sảy thai hay sinh non.
Xét nghiệm này còn giúp phát hiện có đường hay đạm trong nước tiểu không, từ đó gợi ý các bệnh lý như đái tháo đường nặng hoặc các bệnh lý về thận khác [1, 3].
[Chèn Ảnh 2: Hình ảnh kỹ thuật viên hoặc bác sĩ đang lấy máu/tư vấn cho thai phụ – Đặt Alt Text: xet-nghiem-mau-khi-mang-thai]
3. Lời khuyên của Bác sĩ dành cho mẹ đi khám thai lần đầu
Để buổi khám thai lần đầu diễn ra suôn sẻ nhất, mẹ hãy ghi nhớ vài “bí kíp” sau từ bác sĩ:
- Khám thai lần đầu có cần nhịn ăn không? Nếu mẹ hoàn toàn bình thường, khỏe mạnh và không có các yếu tố nguy cơ về đái tháo đường thì việc nhịn ăn là chưa cần thiết. Nhưng nếu mẹ đi khám vào buổi sáng, và việc nhịn ăn sáng (chỉ uống nước lọc trong vòng 8 tiếng) không làm mẹ mệt hay khó chịu thì thật tuyệt vời, vì điều đó giúp kết quả xét nghiệm đường huyết được tối ưu trong tầm soát đái tháo đường sớm hơn.
- Có yêu cầu gì về trang phục không? Cơ bản là không có yêu cầu gì đặc biệt. Tuy nhiên, mẹ nên mặc trang phục thoải mái như váy suông rộng rãi hoặc quần áo 2 mảnh để tiện cho việc siêu âm (siêu âm đầu dò âm đạo hoặc siêu âm đường bụng) và khám phụ khoa khi cần.
- Mang theo hồ sơ y tế cũ: Nếu mẹ đang sử dụng thuốc điều trị bệnh lý nào đó (tuyến giáp, huyết áp, dạ dày…), hoặc có tiền sử sảy thai, sinh non, hãy mang theo giấy tờ để bác sĩ nắm rõ tình hình.
- Bắt đầu sử dụng thuốc bổ sung: Nếu chưa uống trước khi mang thai, đây là lúc mẹ bắt đầu (sớm nhất có thể) uống bổ sung Acid Folic để phòng ngừa dị tật ống thần kinh cho con, kèm Sắt theo chỉ định của bác sĩ. Đặc biệt, nếu quý mẹ có tiền sử có con lần trước mắc bất thường về ống thần kinh, hãy thông báo với Bác sĩ của mình nhé. Vì liều lượng bổ sung Acid Folic cho tình huống này cao hơn so với thường quy.
Khám thai lần đầu mang lại rất nhiều cảm xúc đan xen. Bác sĩ thấu hiểu những lo âu đó và luôn ở đây để lắng nghe, giải thích cặn kẽ từng chỉ số để mẹ bầu hoàn toàn yên tâm.
Sau khi đã vượt qua cột mốc đầu tiên này, ở bài viết tiếp theo, chúng ta sẽ cùng bước vào một “cửa sổ vàng” vô cùng quan trọng: Tuần 11-13, thời điểm thăm khám, siêu âm và xét nghiệm quan trọng của 3 tháng đầu thai kỳ. Mẹ nhớ đón đọc nhé!
Nếu mẹ đang trễ kinh và hồi hộp với chiếc que 2 vạch, hay có thắc mắc gì về lần khám thai lúc thai 6-8 tuần quý mẹ đừng ngần ngại liên hệ cho bác sĩ để được giải đáp nhé!
Tài liệu tham khảo
- Cunningham FG, Leveno KJ, Dashe JS, et al. Williams Obstetrics, 26th Edition. McGraw Hill; 2022. Chapter 10 (Prenatal Care).
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Practice Bulletin No. 192: Management of Alloimmunization During Pregnancy. Obstet Gynecol. 2018;131(3):e82-e90. Reaffirmed 2019.
- Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định số 4128/QĐ-BYT: Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản. Hà Nội; 2016.
- Bệnh viện Từ Dũ. Phác đồ điều trị Sản Phụ khoa: Hướng dẫn khám thai. Nhà xuất bản Y học; 2022.
- American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Practice Bulletin No. 190: Gestational Diabetes Mellitus. Obstet Gynecol. 2018;131(2):e49-e64.
