“Bác sĩ Quốc ơi, siêu âm thai báo 12 tuần 3 ngày, vậy tính ra con em được mấy tháng rồi bác?”

Chào quý mẹ bầu! Trong quá trình thăm khám tại phòng khám, đây có lẽ là một trong những câu hỏi mà tôi được nghe nhiều nhất từ các chị em, đặc biệt là các mẹ mang thai lần đầu. Theo thói quen ông bà ta truyền lại, chúng ta thường tính tuổi thai theo “tháng” (mang thai 9 tháng 10 ngày). Tuy nhiên, khi bước vào bệnh viện hay phòng khám sản khoa, các mẹ sẽ thấy bác sĩ luôn dùng đơn vị là “tuần” và “ngày”.

Vậy tại sao lại có sự khác biệt này? Thế nào là 3 tháng đầu, 3 tháng giữa? Bao nhiêu tuần thì em bé được gọi là “đủ tháng”? Các mốc khám thai quan trọng là gì? Hôm nay, bác sĩ Quốc sẽ tổng hợp lại các mốc khám thai quan trọng như một tấm “bản đồ thai kỳ” để chị em không còn bỡ ngỡ trong suốt hành trình 280 ngày đón con yêu nhé!

1. Tại sao Bác sĩ Sản khoa luôn tính tuổi thai bằng “Tuần” mà không phải “Tháng”?

Nếu tính theo tháng, một tháng có thể có 28, 30, hoặc 31 ngày, điều này tạo ra sai số rất lớn. Sự phát triển của thai nhi trong bụng mẹ diễn ra với tốc độ kỳ diệu và thay đổi theo từng ngày. Một em bé 11 tuần 1 ngày sẽ có sự phát triển cấu trúc hoàn toàn khác so với một em bé 13 tuần 5 ngày, dù nếu gọi theo cách dân gian, cả hai đều đang ở “tháng thứ 3”.

Việc tính tuổi thai chính xác bằng Tuần + Ngày (ví dụ: 12 tuần 3 ngày) giúp bác sĩ:

  • Đánh giá chính xác tốc độ tăng trưởng của thai nhi có đạt chuẩn so với bách phân vị hay không [1].
  • Lên lịch các mốc khám thai quan trọng để xét nghiệm và siêu âm sàng lọc dị tật chuẩn xác. (Ví dụ: Siêu âm độ mờ da gáy chỉ có giá trị cao nhất khi làm từ tuần 11 đến 13 tuần 6 ngày) [1].

Mẹ có biết, về thời điểm bắt đầu tính tuổi thai?

Tuổi thai không được tính từ ngày vợ chồng “gần gũi”, mà được tính bắt đầu từ ngày đầu tiên của chu kỳ kinh nguyệt cuối cùng. Một thai kỳ phát triển bình thường sẽ kéo dài khoảng 280 ngày, tương đương đúng 40 tuần [1].

2. Ba “Tam cá nguyệt” (trimester) trong thai kỳ là gì?

“Tam” là ba, “cá” là cái/chiếc, “nguyệt” là tháng. Trong y khoa, hành trình 40 tuần của mẹ được chia làm 3 cột mốc lớn, gọi là 3 Tam cá nguyệt (trimesters) [1]. Mỗi giai đoạn có một đặc điểm sinh lý và sự tập trung chăm sóc khác nhau:

Tam cá nguyệt thứ 1 (Quý 1): Tính từ lúc bắt đầu có thai đến 13 tuần 6 ngày. Đây là giai đoạn “hình thành” các cơ quan trọng yếu của thai nhi. Lúc này cơ thể mẹ thay đổi nội tiết tố mạnh mẽ nhất, thường xuất hiện các triệu chứng ốm nghén, mệt mỏi.

Tam cá nguyệt thứ 2 (Quý 2): Tính từ 14 tuần 0 ngày đến 27 tuần 6 ngày. Thai nhi bắt đầu phát triển nhanh về kích thước. Mẹ sẽ bắt đầu cảm nhận được những cú đạp đầu tiên (thai máy). Lúc này ốm nghén thường đã giảm, mẹ cảm thấy khỏe khoắn và rạng rỡ nhất (“tuần trăng mật” của thai kỳ) và sợi dây liên kết mẹ con càng rõ nét.

Tam cá nguyệt thứ 3 (Quý 3): Tính từ 28 tuần 0 ngày đến lúc sinh. Đây là chặng “về đích”. Bé yêu hoàn thiện phổi, não bộ và tích lũy lớp mỡ dưới da để chuẩn bị ra ngoài (thời điểm mà khi siêu âm dựng hình mặt em bé xuất hiện chiếc má phúng phính, đầy đặn). Bụng mẹ to lên nhanh chóng, thường mang lại cảm giác nặng nề, khó ngủ và tiểu đêm nhiều.

3.   Thai bao nhiêu tuần thì được gọi là sinh “Đủ tháng”?

Nhiều mẹ bầu vẫn lầm tưởng cứ bước qua tuần 37 là con đã hoàn toàn trưởng thành và có thể xin mổ chủ động. Tuy nhiên, theo cập nhật mới nhất từ Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) – tiêu chuẩn đang được áp dụng rộng rãi trên thế giới, não bộ và phổi của em bé vẫn tiếp tục hoàn thiện rất nhiều trong giai đoạn từ 37 đến 39 tuần [2].

Do đó, khái niệm thai “đủ tháng” hiện nay được chia rất chi tiết để bảo vệ sự phát triển tốt nhất cho bé:

  • Thai vừa đủ tháng (early term): Từ 37 tuần 0 ngày đến 38 tuần 6 ngày. (Giai đoạn này bé sinh ra vẫn có nguy cơ suy hô hấp nhẹ, không nên mổ lấy thai chủ động nếu không có chỉ định y khoa).
  • Thai đủ tháng hoàn toàn (full term): Từ 39 tuần 0 ngày đến 40 tuần 6 ngày. Đây là thời điểm “Vàng” để em bé chào đời!
  • Thai đủ tháng muộn (late term): Từ 41 tuần 0 ngày đến 41 tuần 6 ngày.
  • Thai già tháng (postterm): Từ 42 tuần 0 ngày trở lên [2].
Sự thay đổi mô hình khám thai, các mốc khám thai quan trọng mới được WHO khuyến cáo (Việt hóa bởi BS Thanh Quốc)
Hình 1. Sự thay đổi mô hình khám thai, các mốc khám thai quan trọng mới được WHO khuyến cáo (Việt hóa bởi BS Thanh Quốc)

4.   Lộ trình các mốc khám thai quan trọng mẹ cần ghi nhớ

Hành trình theo dõi thai kỳ không phải lúc nào cũng cần đi siêu âm liên tục, mà điều quan trọng nhất là đi đúng các mốc khám thai quan trọng. Để thai kỳ an toàn, theo Hướng dẫn Quốc gia, Bộ Y tế Việt Nam quy định mẹ bầu cần khám thai tối thiểu 4 lần [3].

Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện nay đã khuyến cáo thai phụ cần ít nhất 8 lần thăm khám để đảm bảo an toàn. Đặc biệt, theo phác đồ của Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) và các bệnh viện chuyên khoa tuyến đầu tại Việt Nam (Bệnh viên Từ Dũ, Bệnh viện Hùng Vương), để không bỏ lỡ các ‘thời điểm vàng’ sàng lọc dị tật, mẹ bầu cần ghi nhớ lộ trình các mốc khám thai quan trọng sau đây [4-6]:

  • Tuần 6 – 8: Khám thai lần đầu, xác định thai vào tử cung, đo tim thai và làm các xét nghiệm máu tổng quát (đặc biệt tầm soát bệnh Thalassemia, Viêm gan B, HIV, Rubella).
  • Tuần 11 – 13 tuần 6 ngày: Siêu âm đo độ mờ da gáy (NT) và làm xét nghiệm NIPT hoặc Double Test để sàng lọc dị tật bẩm sinh.
  • Tuần 16 – 18: Siêu âm đo chiều dài kênh cổ tử cung (giúp dự phòng nguy cơ sinh non).
  • Tuần 20 – 22: Siêu âm hình thái học 4D – Cuộc “hẹn hò” chi tiết nhất để tầm soát dị tật cấu trúc các cơ quan của thai nhi.
  • Tuần 24 – 28: Uống nước đường tầm soát Đái tháo đường thai kỳ & Tiêm vắc xin (Tdap/Uốn ván).
  • Tuần 32: Siêu âm Doppler đánh giá sự phát triển, lượng nước ối và dòng máu nuôi thai nhi.
  • Tuần 36 – 37: Cấy dịch âm đạo – trực tràng tầm soát Liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) bảo vệ bé yêu khỏi nhiễm trùng sơ sinh.
  • Từ tuần 37 trở đi: Khám thai, siêu âm và đo biểu đồ tim thai (NST) mỗi tuần 1 lần để đánh giá sức khỏe thai nhi, đếm ngược từng ngày đón con.

Ở các bài viết tiếp theo trong chuỗi cẩm nang này, mời các mẹ cùng bác sĩ Thanh Quốc bóc tách chi tiết từng mốc khám thai để mẹ bầu hiểu rõ: Mốc đó mình làm gì? Tại sao phải làm xét nghiệm đó? Kết quả có ý nghĩa gì đối với sự an toàn của hai mẹ con?

Hành trình mang thai là một trải nghiệm tuyệt vời nhưng cũng đầy bỡ ngỡ. Quý mẹ bầu nếu có bất kỳ lo lắng nào hoặc cần tư vấn đừng ngần ngại liên hệ trực tiếp với bác sĩ nhé! Chúc các mẹ có một thai kỳ khỏe mạnh và bình an.

Nguồn Tài Liệu Tham Khảo:

  1. Cunningham FG, Leveno KJ, Dashe JS, et al. Williams Obstetrics, 26th Edition. McGraw Hill; 2022. Chapter 1 (Overview of Obstetrics) & Chapter 10 (Prenatal Care).
  2. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee Opinion No. 579: Definition of Term Pregnancy. Obstet Gynecol. 2013;122(5):1139-1140. Reaffirmed 2019.
  3. Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định số 4128/QĐ-BYT: Hướng dẫn Quốc gia về các dịch vụ Chăm sóc Sức khỏe Sinh sản. Hà Nội; 2016.
  4. World Health Organization (WHO). WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. Geneva: World Health Organization; 2016.
  5. Bệnh viện Từ Dũ. Phác đồ điều trị Sản Phụ khoa: Hướng dẫn khám thai. Nhà xuất bản Y học; 2022.
  6. Bệnh viện Hùng Vương. Phác đồ điều trị Sản Phụ khoa. Nhà xuất bản Y học; 2019.