Chào quý mẹ bầu!

Trong hành trình mang thai, mỗi lần đi khám, mẹ đều thấy các cô điều dưỡng yêu cầu đo huyết áp và lấy nước tiểu trước khi vào gặp Bác sĩ. Nhiều mẹ thắc mắc: “Sao lần nào cũng phải đo huyết áp vậy Bác sĩ?”.

Câu trả lời chính là để Bác sĩ “truy tìm” dấu vết của một trong những biến chứng sản khoa nguy hiểm là Tiền sản giật. Trong thai kỳ, bệnh lý này được ví như một “sát thủ thầm lặng” vì nó thường diễn tiến âm thầm nhưng lại có thể bùng phát đột ngột, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và bé.

Hôm nay, Bác sĩ sẽ giúp mẹ bầu hiểu rõ hơn tiền sản giật là gì, nó nguy hiểm ra sao và làm thế nào để nhận biết sớm những dấu hiệu cảnh báo nhé!

1. Tiền sản giật là gì? Phân biệt các loại Tăng huyết áp thai kỳ

Theo định nghĩa chuẩn của Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), Tiền sản giật (Preeclampsia) là một hội chứng bệnh lý thai kỳ đặc trưng bởi sự xuất hiện của huyết áp cao (từ 140/90 mmHg trở lên) kết hợp với có protein trong nước tiểu (đạm niệu) hoặc có dấu hiệu tổn thương các cơ quan khác (như gan, thận, não, giảm tiểu cầu). Bệnh lý này thường được chẩn đoán sau tuần thứ 20 của thai kỳ (phổ biến nhất là ở 3 tháng cuối) ở những phụ nữ trước đó có huyết áp hoàn toàn bình thường [1].

Để mẹ bầu không bị hoang mang khi thấy mình có huyết áp cao, Bác sĩ xin phân biệt nhanh 4 tình trạng thường gặp trong thai kỳ:

  • Tăng huyết áp mạn tính: Nếu mẹ bị huyết áp cao từ trước khi mang thai hoặc phát hiện trước tuần thứ 20, đây là bệnh lý nền của mẹ.
  • Tăng huyết áp thai kỳ: Huyết áp cao xuất hiện sau tuần 20, nhưng khi xét nghiệm nước tiểu và máu thì gan, thận vẫn bình thường, không có protein niệu và không có tổn thương các cơ quan khác. Thể này nhẹ hơn nhưng vẫn cần theo dõi sát vì có thể tiến triển thành tiền sản giật.
  • Tiền sản giật: Huyết áp cao xuất hiện sau tuần 20 đi kèm với protein niệu hoặc sự tổn thương hệ thống mạch máu và các cơ quan nội tạng toàn thân.
  • Tiền sản giật ghép trên nền tăng huyết áp mạn tính: Đây là thể nguy hiểm và nặng nề nhất. Tình trạng này xảy ra khi mẹ bầu vốn đã có bệnh tăng huyết áp mạn tính từ trước, nay lại xuất hiện thêm các dấu hiệu của tiền sản giật (như protein niệu mới xuất hiện, hoặc huyết áp đột ngột tăng vọt khó kiểm soát, tổn thương tạng). Thể này có nguy cơ biến chứng cho cả mẹ và bé cao hơn hẳn các nhóm khác.

Nguyên nhân sâu xa được công nhận nhất của tiền sản giật bắt nguồn từ sự phát triển bất thường của các mạch máu tại bánh nhau. Khi bánh nhau không bám sâu được vào thành tử cung, nó sẽ bị thiếu máu nuôi. Để “kêu cứu”, bánh nhau tiết ra các chất hóa học vào máu mẹ, làm tổn thương hệ thống mạch máu của người mẹ, dẫn đến tăng huyết áp và suy đa tạng [2].

Phân biệt 4 thể tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật dựa trên mốc 20 tuần do Bác sĩ Thanh Quốc tư vấn
Hình 1. Phân biệt các thể Tăng huyết áp trong thai kỳ và Tiền sản giật

2. Tiền sản giật ảnh hưởng đến thai kỳ nguy hiểm như thế nào?

Bác sĩ luôn dặn dò các mẹ bầu tuyệt đối không được chủ quan với căn bệnh này, bởi những biến chứng nó gây ra là vô cùng nặng nề cho cả hai mẹ con [1, 2]:

Đối với mẹ bầu

  • Hội chứng HELLP: Đây là một thể rất nặng của tiền sản giật, bao gồm: Tán huyết (vỡ hồng cầu), Tăng men gan (tổn thương gan nặng) và Giảm tiểu cầu (gây rối loạn đông máu, băng huyết).
  • Sản giật (Eclampsia): Nếu huyết áp tăng quá cao không được kiểm soát, mẹ bầu có thể lên cơn co giật toàn thân, hôn mê. Đây là tình trạng cấp cứu sản khoa tối khẩn cấp, có nguy cơ tử vong cao.
  • Nhau bong non: Huyết áp cao làm bánh nhau bong tróc khỏi thành tử cung trước khi em bé chào đời, gây chảy máu ồ ạt, đe dọa tính mạng mẹ và làm thai nhi mất oxy đột ngột.
  • Suy đa tạng: Đột quỵ, suy thận cấp, phù phổi cấp, suy tim.

Đối với thai nhi

  • Suy dinh dưỡng bào thai (FGR): Do mạch máu ở bánh nhau bị tổn thương, em bé không nhận đủ oxy và chất dinh dưỡng, dẫn đến thai nhỏ, chậm tăng trưởng trong tử cung.
  • Sinh non: Cách duy nhất để “chữa khỏi” tiền sản giật là phải lấy em bé và bánh nhau ra ngoài. Do đó, Bác sĩ thường buộc phải chỉ định mổ lấy thai chủ động khi thai chưa đủ tháng để cứu mẹ, khiến em bé phải đối mặt với các nguy cơ của trẻ sinh non (suy hô hấp, nhiễm trùng).
  • Thai lưu: Trong những trường hợp tiền sản giật nặng diễn tiến nhanh hoặc nhau bong non, thai nhi có thể mất tim thai đột ngột trong bụng mẹ.

3. Các dấu hiệu nhận biết sớm tiền sản giật mẹ tuyệt đối không được bỏ qua

Tiền sản giật nguy hiểm ở chỗ nó có thể diễn tiến sang thể nặng chỉ trong vài ngày, thậm chí vài giờ. Do đó, nếu mẹ bầu đang ở nửa sau của thai kỳ (sau 20 tuần) và đột nhiên xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng sau, hãy đến bệnh viện hoặc phòng khám gặp Bác sĩ ngay lập tức [1, 2]:

  • Chỉ số huyết áp tăng cao (Dấu hiệu cốt lõi): Nếu mẹ có máy đo huyết áp tại nhà, đo khi cơ thể đang nghỉ ngơi. Nếu chỉ số huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg, mẹ cần báo ngay cho Bác sĩ.
  • Đau đầu dữ dội (Gặp ở khoảng 50 – 70% ca tiền sản giật nặng): Đau đầu liên tục, cảm giác bưng bưng, không thuyên giảm ngay cả khi đã nghỉ ngơi hoặc uống thuốc giảm đau thông thường (Paracetamol). Đây là dấu hiệu cảnh báo hệ thần kinh trung ương đang bị ảnh hưởng.
  • Thay đổi thị lực (Gặp ở khoảng 20 – 40% ca bệnh nặng): Mắt đột nhiên nhìn mờ, hoa mắt, thấy các đốm sáng nhấp nháy (ruồi bay), mất thị lực tạm thời hoặc cực kỳ nhạy cảm với ánh sáng.
  • Đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải (Gặp ở khoảng 10 – 20% ca bệnh nặng): Đau tức ở vùng bụng trên (ngay dưới xương ức) hoặc bên phải. Đây là dấu hiệu bao gan bị căng tức do sưng nề hoặc thiếu máu cục bộ. Nhiều mẹ bầu dễ nhầm lẫn triệu chứng này với đau dạ dày hoặc ợ nóng.
  • Ngoài ra, phù nề đột ngột và nghiêm trọng: Mặc dù phù chân nhẹ là hiện tượng sinh lý bình thường khi mang thai (gặp ở khoảng 80% thai phụ), nhưng nếu mẹ thấy mặt, quanh mắt và hai bàn tay sưng phù lên đột ngột, kèm theo tăng cân nhanh bất thường (hơn 1kg/tuần) do tích nước, đó là dấu hiệu báo động lâm sàng cần chú ý. Triệu chứng này có thể có ở bệnh tiền sản giật nặng hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác.
5 dấu hiệu cảnh báo sớm tiền sản giật và các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng của tiền sản giật có dấu hiệu nặng do Bác sĩ Thanh Quốc - Sản phụ khoa tổng hợp.
Hình 2. Các dấu hiệu cảnh báo Tiền sản giật – mẹ bầu cần theo dõi và thăm khám ngây.

💡 Thông điệp quan trọng

Mẹ bầu cần biết huyết áp nền của mình (chỉ số huyết áp bình thường trước khi mang thai hoặc ở quý 1 thai kỳ). Việc nắm rõ huyết áp nền sẽ giúp Bác sĩ đánh giá chính xác hơn sự thay đổi huyết áp của mẹ trong suốt thai kỳ.

⚠️ Các dấu hiệu Tiền sản giật có yếu tố nặng (Đe dọa tính mạng)

Khi thăm khám và làm xét nghiệm, nếu Bác sĩ phát hiện các dấu hiệu sau, mẹ bầu sẽ được chẩn đoán là Tiền sản giật có dấu hiệu nặng (Severe features) và cần nhập viện theo dõi sát hoặc chấm dứt thai kỳ khẩn cấp [3]:

  • Huyết áp tăng trầm trọng (≥160/110 mmHg);
  • Tiểu cầu giảm mạnh (< 100.000/mcL);
  • Suy chức năng gan;
  • Suy chức năng thận;
  • Phù phổi (khó thở);
  • Rối loạn thị giác, đau đầu không đáp ứng giảm đau, thay đổi tri giác.

Lời kết

Đọc đến đây, chắc hẳn nhiều mẹ bầu cảm thấy lo lắng. Tuy nhiên, Bác sĩ muốn nhắn nhủ rằng: Mẹ bầu đừng quá hoang mang!

Y học hiện đại ngày nay đã có những bước tiến vượt bậc. Chúng ta hoàn toàn có thể dự phòng và ngăn chặn tiền sản giật xảy ra nếu phát hiện được nhóm thai phụ có nguy cơ cao ngay từ 3 tháng đầu thai kỳ.

👉 Vậy làm thế nào để biết mình có nguy cơ mắc tiền sản giật hay không? Và uống thuốc gì để dự phòng hiệu quả?

Mời quý mẹ bầu đón đọc bài viết tiếp theo của Bác sĩ Quốc: Sàng Lọc Và Dự Phòng Tiền Sản Giật.

Nếu mẹ đang có bất kỳ dấu hiệu nào bất thường hoặc cần tư vấn về huyết áp thai kỳ, đừng ngần ngại liên hệ bác sĩ được tư vấn và thăm khám kịp thời nhé!

Tài liệu tham khảo

  1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Practice Bulletin No. 222: Gestational Hypertension and Preeclampsia. Obstet Gynecol. 2020.
  2. Cunningham FG, Leveno KJ, Dashe JS, et al. Williams Obstetrics, 26th Edition. McGraw Hill; 2022. Chapter 40.
  3. Bệnh viện Từ Dũ. Phác đồ điều trị Sản Phụ khoa. TP. Hồ Chí Minh: Nhà xuất bản Y học; 2022. Bài: Tăng huyết áp thai kỳ.