Chuyện ở phòng khám:
– Bác sĩ: “Chu kỳ kinh của em bao nhiêu ngày?”
– Bệnh nhân: “Dạ! Em hành kinh 6 ngày”
Có lẽ đây là một đoạn hội thoại vô cùng quen thuộc về chu kỳ kinh nguyệt mà các bác sĩ Sản phụ khoa gặp hàng ngày!
Rõ ràng bác sĩ đang hỏi về một thông số chu kỳ hành kinh, nhưng bệnh nhân trả lời một thông số về số ngày hành kinh. Không thể trách người bệnh, bởi từ trước đến nay, đa số phụ nữ thường gộp chung tất cả những gì liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt thành hiện tượng chảy máu hàng với cái tên “kinh nguyệt” hoặc “tới tháng”
Khi thăm khám sức khỏe phụ khoa hay hiếm muộn, bác sĩ luôn cố gắng khai thác các dấu hiệu dựa trên 4 yếu tố cốt lõi của chu kỳ kinh nguyệt bình thường. Việc chị em hiểu sai thuật ngữ có thể dẫn đến cung cấp sai thông tin, khiến việc chẩn đoán gặp khó khăn.
Hôm nay, dưới góc độ y học chuyên ngành Sản phụ khoa, tôi sẽ cùng chị em “giải mã” các câu hỏi của bác sĩ, dựa trên tiêu chuẩn của Liên đoàn Phụ khoa và Sản khoa Thế giới (Hệ thống FIGO-1, 2018), giúp chị em thấu hiểu cơ thể mình tường tận nhất!
1. “Chu kỳ kinh nguyệt của chị bao nhiêu ngày?” (Tần suất – Frequency)
Khi hỏi câu này, điều bác sĩ muốn biết là khoảng thời gian giữa hai lần bạn “tới kỳ”. Cách tính chuẩn: Tính từ ngày ra kinh đầu tiên của chu kỳ/tháng này, cho đến ngày ra kinh đầu tiên của chu kỳ/tháng sau. Lưu ý, tính ngày bắt đầu ra máu thực sự, không tính ngày ra dịch nâu báo hiệu.
Thế nào là chu kỳ kinh nguyệt bình thường? Theo chuẩn FIGO mới nhất (2018), một chu kỳ kinh nguyệt bình thường ở người phụ nữ trưởng thành sẽ nằm trong khoảng từ 24 đến 38 ngày.
- Nếu chu kỳ của chị em lặp lại ngắn hơn 24 ngày, gọi là kinh thường xuyên hay kinh dày hay kinh mau (frequent).
- Nếu chu kỳ kéo dài trên 38 ngày, gọi là kinh thưa (infrequent).
- Nếu trên 3 tháng không có kinh, gọi là vô kinh (absent hay amenorrhea).
💡 Lưu ý của bác sĩ: Rất nhiều người lầm tưởng chu kỳ kinh nguyệt phải đúng chuẩn 28 ngày như sách giáo khoa mới là tốt. Thực tế, buồng trứng mỗi người có một nhịp điệu riêng. Nếu nhịp điệu của bạn là 32 ngày hoặc 34 ngày và lặp lại ổn định, bạn hoàn toàn khỏe mạnh.
2. “Chu kỳ kinh nguyệt của chị em có đều không?” (Độ đều đặn – Regularity)
Nhiều chị em chia sẻ với tôi với vẻ mặt đầy lo lắng: “Bác sĩ ơi em bị rối loạn kinh nguyệt rồi, tháng trước mùng 5 em bị, tháng này tận mùng 8 mới bị, kinh em không đều!”.
Sự thật là, cơ thể con người không phải là một chiếc máy đếm nhịp. Nội tiết phụ nữ rất nhạy cảm và dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý, stress, thức khuya hay sụt cân. Y khoa hoàn toàn cho phép sự xê dịch tương đối.
Thế nào là chu kỳ kinh đều đặn? Bác sĩ sẽ so sánh chu kỳ dài nhất và chu kỳ ngắn nhất của bạn. Giới hạn cho phép, sự chênh lệch này dao động từ 7-9 ngày tùy theo độ tuổi. Được xem là hành kinh không đều, cần thăm khám để tìm nguyên nhân, khi:
- Chênh lệch giữa 2 chu kỳ >7 ngày ở phụ nữ từ 26-41 tuổi,
- Chênh lệch giữa 2 chu kỳ >9 ngày ở phụ nữ từ 18-25 tuổi và 42-45 tuổi.
Ví dụ: Năm nay chị 28 tuổi, tháng 1 chu kỳ của chị em là 28 ngày, tháng 2 chu kỳ là 32 ngày. Sự chênh lệch chỉ là 4 ngày (nhỏ hơn 7). Chị em cứ yên tâm, hệ nội tiết của mình vẫn đang vận hành vô cùng hoàn hảo!
3. “Em hành kinh trong mấy ngày?” (Thời gian – Duration)
Đây là câu hỏi dành cho câu trả lời “Em bị 6 ngày” của cô gái trong câu chuyện đầu bài! Thời gian hành kinh (hay còn gọi là số ngày “đèn đỏ”) là đợt chảy máu để tống xuất lớp nội mạc tử cung ra ngoài. Theo định nghĩa của hệ thống FIGO, một đợt hành kinh bình thường sẽ kéo dài ≤8 ngày.
Đa số phụ nữ sẽ kết thúc chu kỳ trong khoảng 3 đến 7 ngày. Nếu tình trạng ra máu kéo dài sang ngày thứ 9 trở đi, hiện tượng này được gọi là rong kinh hay kinh kéo dài (prolonged bleeding). Đây là một tín hiệu cảnh báo có thể có tổn thương thực thể tại tử cung (như polyp, nhân xơ tử cung) hoặc các bệnh lí về đông máu mà chị em cần thăm khám ngay.
4. “Lượng máu kinh em nhiều hay ít?” (Lượng máu – Volume)
Thay vì đong đếm bằng số mL khô khan (y văn ghi nhận lượng máu mất trung bình khoảng 20-60ml/chu kỳ, tính chất máu là máu sẫm màu, không đông). Y học lâm sàng hiện đại định nghĩa lượng máu kinh dựa trên chất lượng cuộc sống của chính người phụ nữ.
Lượng máu được xem là bình thường nếu nó không gây mệt mỏi và không cản trở sinh hoạt hàng ngày của chị em. Tuy nhiên, chị em đang bị cường kinh (ra máu nhiều) nếu có các dấu hiệu sau:
- Phải thay băng vệ sinh liên tục (mỗi 1-2 giờ một miếng băng đẫm máu).
- Phải thức dậy giữa đêm chỉ để thay băng để tránh tràn.
- Máu trào ra ồ ạt kèm theo nhiều cục máu đông to (lớn hơn đồng xu 2cm).
- Cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, xanh xao, nhịp tim nhanh (dấu hiệu của thiếu máu cấp).
5. Đau bụng kinh (thống kinh) – Nỗi ám ảnh mỗi kỳ “Rụng dâu”
Mặc dù không nằm trong 4 đặc điểm về chu kỳ kinh nguyệt của FIGO, nhưng “hành kinh có đau bụng không?” là câu hỏi không thể thiếu của Bác sĩ Sản phụ khoa.
Tại sao chúng ta lại đau? Trong quá trình hành kinh, cơ thể sẽ tiết ra một chất hóa học có tên là Prostaglandin. Chất này làm co thắt các mạch máu và cơ tử cung để tống máu kinh ra ngoài. Cơn co thắt gây ra tình trạng thiếu máu cục bộ tạm thời tại tử cung, dẫn đến cảm giác đau quặn vùng bụng dưới.
Đau bụng âm ỉ, mỏi lưng trong 1-2 ngày đầu là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, nếu chị em bị đau dữ dội, đau đến mức nôn mửa, ngất xỉu, không thể đi làm hoặc phải uống thuốc giảm đau liên tục, đó lại là câu chuyện khác. Rất có thể đó là dấu hiệu của lạc nội mạc tử cung hay bệnh tuyến cơ tử cung (adenomyosis) – những nguyên nhân hàng đầu gây hiếm muộn và ảnh hướng đến chất lượng cuộc sống của chị em.
Hướng dẫn cách tự theo dõi Chu kỳ kinh nguyệt
Để làm chủ sức khỏe sinh sản và cung cấp thông tin chuẩn xác nhất cho bác sĩ, tôi khuyên chị em nên tập thói quen theo dõi chu kỳ hàng tháng. Chị em có thể dùng sổ tay hoặc tải các ứng dụng trên điện thoại.
03 thông số bắt buộc phải ghi chú lại mỗi tháng:
- Ngày bắt đầu hành kinh – thấy máu đỏ tươi (ngày 1).
- Ngày sạch kinh hoàn toàn.
- Số lượng băng vệ sinh/tampon sử dụng trong những ngày ra kinh nhiều.
Ngoài ra, nếu đến ngày đáng nhẽ là hành kinh, nhưng bị trễ kinh và chị em có quan hệ vợ chồng thì nên nghĩ đến việc có thai nhé!
Lời khuyên từ Bác sĩ:
Kinh nguyệt chính là “tấm gương” phản chiếu sức khỏe nội tiết sinh sản của người phụ nữ. Một chu kỳ kinh nguyệt bình thường chứng tỏ hoạt động nội tiết sinh sản đang phối hợp nhịp nhàng.
Nếu chị em nhận thấy cơ thể mình có những chỉ số nằm ở cột “bất thường” (như kinh thưa, rong kinh, cường kinh) hoặc có tình trạng máu ra bất thường giữa chu kỳ, đừng chần chừ, hãy liên hệ bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn và tham khám nhé!
Lần tới khi đến phòng khám, chị em hãy tự tin trả lời bác sĩ rằng: “Bác sĩ ơi, chu kỳ của em là 30 ngày, đều đặn, mỗi lần hành kinh 5 ngày và lượng máu vừa phải nhé!”. Một thông tin rõ ràng, chuẩn xác từ chị em sẽ giúp bác sĩ rút ngắn thời gian chẩn đoán và đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất.
📚 Nguồn tài liệu tham khảo:
- Jain V, Munro MG, Critchley HO. Contemporary evaluation of women and girls with abnormal uterine bleeding: FIGO Systems 1 and 2. Int J Gynaecol Obstet. 2023;162(Suppl 2):29-42. doi: 10.1002/ijgo.14946.
